‘Hier winnen we relatief schoon water uit de zoetwaterbel’ vertelt Johannes. ‘En dat is precies genoeg, nóg wel. Maar de vraag naar drinkwater stijgt in heel Nederland, en op Schiermonnikoog merken we dat extra goed in de zomer.’
In 2022 zat Vitens al op 95% van de toegestane hoeveelheid die ze mogen winnen. ‘We hebben een vergunning van de provincie. Daar moeten we ons aan houden. Tegelijk hebben we een leveringsplicht: we móéten drinkwater leveren’. Op de korte termijn is er dus meer vergunningsruimte nodig, dit kan natuurlijk alleen als het past in de rest van het watersysteem.
Een bel onder de grond
Hoe dat precies werkt, is bijzonder. Onder het eiland drijft een soort bel van zoet water, letterlijk bovenop het zoute grondwater. ‘Zoet water is lichter dan zout water, net als olie op water. Door regenval vult die bel zich aan en tijdens droogte daalt de grondwaterstand weer. Hoe meer water wordt vastgehouden op het eiland hoe beter voor de zoetwaterbel.
Dat maakt het systeem kwetsbaar. ‘We zien het effect van toerisme: in de zomer is het watergebruik meer dan twee keer zo hoog als in de winter. Als toeristen zich bewuster zouden zijn van dat unieke systeem hier, zou dat echt verschil maken.’ De afbeelding van de waterkringloop op Schiermonnikoog onderaan dit artikel laat goed zien hoe het grondwatersysteem in elkaar zit.
Samen plannen maken
Juist omdat Schiermonnikoog zo klein en kwetsbaar is, werkt Vitens samen met Wetterskip Fryslân, Provinsje Fryslân en gemeente Schiermonnikoog, aan de uitvoering van het Integraal Waterplan (IWP). ‘Je kunt hier niet naar één waterprobleem kijken, alles hangt samen: drinkwater, natuur, landbouw, verzilting en een stijgende zeespiegel.
Het plan helpt om samen naar oplossingen te kijken.’ Die samenwerking is ook nodig, want als de zeespiegel stijgt en de zoetwaterbel zakt, ontstaat er druk op het hele systeem. ‘Als er structureel meer wordt onttrokken dan er binnenkomt, krimpt die bel. En dan heeft dat gevolgen voor iedereen op het eiland. Dit kan worden opgelost door meer water te laten infiltreren en minder af te voeren'.
Een kijkje in de toekomst
Om beter voorbereid te zijn, gebruiken de waterpartners een grondwatermodel. Dat simuleert het gedrag van de zoetwaterbel onder het eiland, op basis van echte meetdata én klimaatscenario’s tot wel het jaar 2100. ‘Zo kunnen we beter inschatten wat de impact is van meer verdamping, minder regen of meer watergebruik.’
Met het model kunnen ook scenario’s doorgerekend worden: wat als er vaker droge zomers komen? Of juist veel regen in korte tijd? ‘Zo krijgen we houvast: welke maatregelen zijn nodig, hoeveel water kunnen we veilig winnen en waar kunnen we meer water vasthouden?’
Bewustwording als sleutel
Toch is bewustwording misschien wel de belangrijkste factor. ‘Als bewoners en toeristen weten hoe kwetsbaar dit systeem is, en waar hun water vandaan komt, helpt dat om er zuiniger mee om te gaan.’ Want op Schiermonnikoog is geen eindeloze kraan. Het komt uit de lucht, via de grond, in jouw glas. En daar mogen we best een beetje zuinig op zijn.
.jpg)